# Morphea (Lokalize Skleroderma) ve Cilt Tedavisi 2026

Morphea, ciltte ve cilt altı dokularda lokalize fibrozis ile karakterize kronik inflamatuar bir hastalıktır. Sistemik sklerozdan farklı olarak iç organ tutulumu göstermez ancak ciddi kozmetik ve fonksiyonel sorunlara yol açabilir. 2026 yılı itibarıyla tedavi yaklaşımlarında önemli gelişmeler kaydedilmiştir.

Morphea Nedir?

Morphea veya lokalize skleroderma, ciltte aşırı kollajen birikimi sonucu sertleşme ve kalınlaşma ile karakterize bir bağ dokusu hastalığıdır. Hastalık her yaşta görülebilir ancak en sık 20-50 yaş arasındaki kadınlarda ortaya çıkar. Kadın-erkek oranı yaklaşık 3:1'dir.

Patogenezde vasküler hasar, immün aktivasyon ve fibroblast disregülasyonu üç temel mekanizma olarak öne çıkar. Genetik yatkınlık, enfeksiyöz ajanlar, travma ve radyasyon gibi çevresel faktörler hastalığı tetikleyebilir.

Morphea Türleri

Plak Tip Morphea

En sık görülen türdür ve tüm morphea olgularının yaklaşık yüzde altmışını oluşturur. Oval veya yuvarlak, sert, fildişi renkli plaklar şeklinde kendini gösterir. Aktif dönemde lezyonların çevresinde mor renkli bir halka (lila halkası) bulunur ve bu inflamatuar aktivitenin göstergesidir.

Lineer Morphea

Çocukluk çağında en sık görülen türdür. Ekstremiteler boyunca çizgisel bir dağılım gösteren fibrotik bantlar şeklinde ortaya çıkar. Alın ve saçlı deride görülen lineer morphea "en coup de sabre" olarak adlandırılır. Bu form derin doku ve kemik tutulumuna yol açarak büyüme asimetrilerine neden olabilir.

Jeneralize Morphea

Vücudun birden fazla bölgesinde dört veya daha fazla plağın bulunduğu ya da lezyonların iki veya daha fazla anatomik bölgeyi tuttuğu durumlarda jeneralize morphea tanısı konulur. Bu form daha agresif seyretme eğilimindedir.

Derin Morphea

Derin morphea, subkutan doku ve fasyayı tutan nadir bir formdur. Ciltte belirgin çökme ve doku kaybı ile karakterizedir. Palpasyonda derin sertlik hissedilir ve hareket kısıtlılığına yol açabilir.

Tanı Yöntemleri

Tanı öncelikle klinik değerlendirmeye dayanır. Aktif lezyonlardaki lila halkası, fildişi renkli merkez ve cilt sertliği tipik bulgulardır. Cilt biyopsisi tanıyı doğrulamak için en güvenilir yöntemdir. Histopatolojik incelemede dermiste kollajen kalınlaşması, inflamatuar hücre infiltrasyonu ve ekrin ter bezlerinin fibrozis içinde hapsolması görülür.

Manyetik rezonans görüntüleme özellikle derin morphea ve lineer morphea olgularında tutulumun derinliğini ve yaygınlığını değerlendirmek için kullanılır. Ultrasound elastografi ile cilt kalınlığı ve sertliği ölçülebilir ve tedaviye yanıtın takibinde faydalıdır.

Güncel Tedavi Yaklaşımları 2026

Topikal Tedaviler

Sınırlı plak morpheada yüksek potensli topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörleri (takrolimus, pimekrolimus) ilk basamak tedavi olarak tercih edilir. Topikal D vitamini analogları da tedaviye eklenerek fibrozisi azaltmaya yardımcı olabilir.

Fototerapi

UVA1 fototerapi, morphea tedavisinde önemli bir yere sahiptir. Orta ve yüksek doz UVA1 ışını, dermal kollajenazları uyararak fibrozisi azaltır. Dar bant UVB tedavisi de alternatif olarak kullanılabilmektedir.

Sistemik Tedaviler

Yaygın veya hızlı ilerleyen morpheada metotreksat tek başına veya kısa süreli sistemik kortikosteroidlerle kombine olarak kullanılır. Mikofenolat mofetil, dirençli olgularda etkili bir alternatiftir. JAK inhibitörleri üzerinde yapılan güncel çalışmalar umut verici sonuçlar ortaya koymaktadır.

Fizik Tedavi

Özellikle lineer morpheada eklem hareket açıklığını korumak ve kontraktür gelişimini önlemek için fizik tedavi programları büyük önem taşır.

Sonuç

Morphea tedavisinde erken müdahale, hastalığın ilerlemesini durdurmak ve fonksiyonel kayıpları önlemek açısından kritiktir. 2026 yılında gelişen tedavi seçenekleri, hastaların yaşam kalitesini önemli ölçüde artırmaktadır.